Folia.nl weekblad

Literair recensent, schrijver, essayist en UvA-eredoctor Kees Fens is op 14 juni overleden. Fens is 78 jaar geworden.

Fens leed al langere tijd aan een longziekte. ‘Maar ook in het ziekenhuis bleef hij doorwerken, waardoor iedereen vaak dacht dat het wel meeviel’, zei collega-criticus en Volkskrant-redacteur Arjan Peters vandaag in een reactie. ‘Afgelopen week kreeg ik nog twee stukken van hem binnen. Zijn dood is een groot gemis voor de Nederlandse literatuur. Hij was daarnaast boegbeeld van de katholieke cultuur en tradities. Zo schreef hij met een grote precisie en verbeeldingskracht over de Middeleeuwse kerkvaders.’ Fens heeft door zijn kritieken en literaire analyses een belangrijk stempel gedrukt op het literaire klimaat van Nederland in de laatste twintig jaar van de 20ste eeuw. In 1990 kreeg hij de PC Hooftprijs voor essayistiek. Voor zijn zogeheten ‘maandagstukken’ in de Volkskrant kreeg hij in 2004 een eredoctoraat van de UvA.

Erepromotor Marita Mathijsen, die bij die gelegenheid de laudatio uitsprak, vindt het verscheiden van Fens ook een groot verlies voor de Nederlandse letteren. Mathijsen: ‘Kees Fens heeft neerlandici geleerd te vertrouwen op de literaire tekst zelf. In de tekst zelf zocht hij wat die te zeggen heeft. Hij was geen eenzijdig interpretator met oogkleppen voor de geschiedenis of de biografie, maar pas als de tekst zelf gelezen en herlezen was, klapte hij de vleugels naar de omgeving uit. Zijn scherpzinnige analyses berustten zowel op een fenomenale kennis van de traditie als op een aanstekelijke nieuwsgierigheid naar het nieuwe. Er is geen criticus of literair historicus in Nederland die ongevoelig was voor zijn oordeel en die niet door hem beïnvloed is in zijn manier van lezen.’
De geboren en getogen Amsterdammer Fens groeide op aan het eind van de Kinkerstraat, net over de Kostverlorenkade. Over zijn jeugd schreef hij in het Stratenboek over Amsterdamse straten. ‘Mijn vader leed aan tuberculose en kwam in 1935 thuis van het sanatorium. Ik denk dat hij opgegeven was. Hij is nog drie jaar thuis geweest. Toen mochten wij daar niet blijven wonen, want beneden zat een garage en die benzinegeur was niet goed voor zijn ademen. Wij zijn toen verhuisd naar de Chasséstraat.’
In 1982, na een carrière als leraar Nederlands, werd Fens hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen. ‘Ik ben natuurlijk in een andere wereld terechtgekomen dan de Kinkerbuurt’, schreef Fens in het Stratenboek. ‘Uiteindelijk werd ik zelfs hoogleraar! Maar die eerste achttien jaar, tot het eindexamen, zijn bepalend. Daar komt bij dat de dood van mijn vader essentieel was. Ik was toen negen jaar en daar ben ik nooit overheen gekomen. Ik denk dat als iemand mijn biografie zou schrijven, hij aan dat gat zal komen. We hadden weliswaar geen geld, maar mijn vader was een charmante en slimme man, intelligent en veelzijdig. Dat was het enige waar je trots op was, en hij viel weg. Toen was er helemaal niets meer.’
Vorig jaar schreef Fens ter gelegenheid van de Boekenweek over humor het boekenweekessay. Op 16 juni gaat op het Holland Festival een door Hans Keller gemaakte documentaire over Fens in première: Kees Fens, erfgenaam van een lege hemel. De film wordt ter gelegenheid van het overlijden van Fens ook uitgezonden op de televisie. (DW)