^{een ster, zwart gat, accretieschijf en 'jet'.}

> Krachtige straalstroom uit zwart gat blijkt heldere röntgenbron
> UvA-astronomen wisten het spectrum van de röntgenbron te isoleren.

Een ster bekijken die op een afstand van zeventienduizend lichtjaar van de aarde staat. Dat is wat post-doc Dave Russel, verbonden aan het Sterrenkundig Instituut Anton Pannekoek, samen met een groep UvA-astronomen heeft gedaan. Hierdoor hebben ze meer inzicht gekregen in de herkomst van röntgenstraling uit zwarte gaten. 

Zwarte gaten zijn de geconcentreerde overblijfselen van dode sterren en hebben zo’n extreem grote zwaartekracht dat er niets - zelfs licht niet- uit kan ontsnappen. De buitenste lagen van een ster die heel dichtbij een zwart gat staat, worden er naartoe getrokken. In feite ‘eet’ het zwarte gat de ster op. Het zwarte gat verhit het gas van de ster waardoor het röntgenstraling gaat uitzenden.

Lange tijd werd aangenomen dat de röntgenstraling die het zwarte gat uitzendt gedomineerd wordt door straling van de zogenaamde accretieschijf. Dat is een platte, snel roterende schijf om het zwarte gat heen waarin het materiaal dat de ster aan het zwarte gat verliest zich ophoopt. De UvA-astronomen hebben nu ontdekt dat de röntgenstraling niet altijd uit de accretieschijf komt. De straling wordt soms gedomineerd door een snelle straalvormige gasstroom bestaande uit materie die het zwarte gat niet kan opslurpen. Dit wordt in de astronomie een 'jet' genoemd.

Sinds de ontdekking van röntgenstraling uit zwarte gaten is er onder astronomen veel discussie geweest over de oorsprong van deze straling. De UvA-astronomen wisten als eerste het spectrum van de jet te isoleren en concludeerden dat de totale energie van de jet groter is dan eerder werd verondersteld. Onderzoeker Russel: ‘Het bijzondere is dat we onze conclusies niet baseren op theoretische modellen, maar op observaties. Het is de eerste keer dat deze specifieke stralingen zijn waargenomen.’ (MvK)

>Britse wetenschappers pasten gegevens aan om gelijk te krijgen.
>In Nederland is een meldpunt geopend waar wetenschappers kritiek op het rapport kwijt kunnen.

Foto: Henk Thomas

Robbert Dijkgraaf, voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (KNAW), en universiteitshoogleraar aan de UvA, gaat deel uit maken van de commissie die het klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) tegen het licht gaat houden. Doel van het onderzoek is te kijken hoe het rapport tot stand is gekomen.

Grootste kritiekpunt op het rapport was het feit dat niet alle wetenschappelijke informatie klopte. In het rapport staat onder meer dat Nederland voor 55% onder de zeespiegel ligt, terwijl dit percentage 26 % moet zijn. Ook smelten de gletsjers op de Himalaya minder snel dat het rapport meldt. Een deel van de inhoud van het rapport  zou gebaseerd zijn op informatie van een student. Uit een gehackte e-mailwisseling is tevens  gebleken dat enkele Britse wetenschappers gegevens aanpasten om gelijk te krijgen. De commissie met Dijkgraaf in zijn gelederen moet helderheid scheppen hoe het rapport tot stand is gekomen. Het onderzoek moet in augustus klaar zijn. Al in een eerder stadium heeft demissionair minister Cramer (Milieu) aan het Planbureau voor de Leefomgeving gevraagd voor Nederland onderzoek te doen naar fouten in het rapport. Het PBL heeft een meldpunt geopend waar wetenschappers en klimaatdeskundigen kritiek op het IPCC-rapport kwijt kunnen. (JJ)

>Promovenda onderzocht de invloed van dioxine op de ontwikkeling van kinderen.
>Hoe dichter bij een verbrandingscentrale, hoe meer dioxine in het lichaam.

Kinderen die in hun babytijd dioxine binnen gekregen hebben via borstvoeding, vertonen in hun pubertijd lichamelijke afwijkingen. Vooral de longfunctie en het afweer- en stofwisselingsysteem zijn verstoord. Meisjes hebben vertraagde borstgroei en de hele groep heeft gemiddeld meer glucose in het bloed. Dioxine is een giftige stof die onder meer vrijkomt bij vuilverbrandingscentrales en die in de jaren tachtig veel werd uitgestoten.

Dat zijn de belangrijkste conclusies uit het proefschrift waarop Marike Leijs op 17 maart promoveert aan de Faculteit Geneeskunde.

Het onderzoek van Leijs is onderdeel van een langlopende studie die twintig jaar geleden begon. Met name in de jaren tachtig was de uitstoot van dioxine hoog, in de jaren daarna is de uitstoot - mede door wet- en regelgeving - flink afgenomen. Een groep kinderen, geboren tussen 1987 en 1991 is vanaf hun geboorte gevolgd met als beginmeting de hoeveelheid dioxine die zij binnenkregen via moedermelk. Leijs: ‘Veel mensen in Nederland hebben dioxine in het bloed en dat hoort niet. Dioxine krijg je binnen via dierlijke vetten. De stof nestelt zich bijvoorbeeld in gras, dat wordt gegeten door koeien en koeproducten van dat dier zorgen voor dioxine in je bloed. Er is wel een duidelijke afname zichtbaar, want in de loop der jaren is het uitstoten van dioxine steeds meer aan banden gelegd. Hoe jonger je bent, hoe minder dioxine je dus in je bloed zult hebben.’

De kinderen, die tijdens de meting van Leijs tussen de 14 en de 19 jaar oud waren, hebben verstoringen in het afweersysteem en in de suikerhuishouding. Het laatste wijst op een verhoogd risico op diabetes type 2 op latere leeftijd. Bij hogere dioxine blootstelling hebben meisjes een vertraagde eerste borstontwikkeling. Ook op jongere leeftijd vertonen kinderen al afwijkingen in relatie met de dioxineblootstelling rond de geboorte onder andere in hun gedrag, hersenfunctie, longfunctie, afweercellen en het schildklierhormoon.(FB)

>PvdA-raadslid in Haarlem Jan de Ridder voorgedragen.

Jan de Ridder, onderwijsdirecteur Media & Communicatie aan de UvA en tevens raadslid voor de PvdA in Haarlem, wordt voorgedragen als nieuwe directeur van de Rekenkamer Amsterdam. De Rekenkamer doet onderzoek naar de doeltreffendheid, de doelmatigheid en de rechtmatigheid van gemeentebeleid, in dit geval van de gemeenten Amsterdam en Zaanstad.

De Ridder zal niet vóór 1 augustus aan de slag gaan, maar denkt dat de officiële voordrachtsprocedure sneller zal verlopen.

Sinds 2004 zit de Ridder in de gemeenteraad van Haarlem en was daar voorzitter van de Rekenkamercommissie. Het Haarlems Dagblad schreef een paar jaar geleden dat onder zijn leiding de Rekenkamercommissie meer aansprekende onderwerpen onderzocht en professioneler werd.

De Ridder is bij de gemeenteraadsverkiezingen herkozen, maar zal zijn zetel opgeven als hij wordt benoemd. Ook zal hij zijn functie bij de UvA waarschijnlijk opgeven. De Ridder: ‘Wel ben ik nog in overleg over het aanblijven voor een kleine aanstelling, dat lijkt me leuk. Maar dat moeten we nog even zien.’ Het voordragen van een politiek geprofileerd persoon is een punt geweest, erkent De Ridder. ‘Ik ben als Raadslid altijd uitgegaan van het algemeen belang. En dat ik een feeling heb met politieke processen, kan alleen maar in mijn voordeel werken.’ (FB)

>Vroeggeborenen ontwikkelen zich vaak langzamer dan voldragen baby's.
>Om negatieve effecten van vroeggeboorte op de ontwikkeling tegen te gaan, krijgen prematuren speciale begeleiding.

Baby’s die na een zwangerschap van minder dan 32 weken worden geboren, krijgen vanaf nu een nieuwe vorm van begeleiding: IBAIP (Infant Behavioral Assesment and Intervention Program). Dit programma is erop gericht een betere fysieke, mentale en sociale ontwikkeling van veel te vroeg geboren kinderen te stimuleren. Het vermindert stress en verbetert ook het contact tussen ouders en kinderen. Dit blijkt uit onderzoek van het AMC en de Universiteit Tilburg.

IBAIP maakt gebruik van gespecialiseerde kinderfysiotherapeuten. Zij leren ouders hoe ze hun kind kunnen helpen om op een ontspannen manier om te gaan met omgevingsprikkels. Dit heeft een gunstig effect op gezondheid, welbevinden en hersenontwikkeling. Het programma loopt sinds 1 januari in Amsterdam en het is de bedoeling IBAIP de komende jaren ook aan te bieden in Noord-Holland en Flevoland, en op den duur ook in de rest van Nederland.

Prematuren, zoals veel te vroeg geboren baby’s heten, hebben vaak last van meerdere lichte beperkingen, een combinatie van motorische, sociaal-emotionele en leerproblemen. Hierdoor verloopt het contact met hun ouders vaak moeizamer en raken deze kinderen sneller uit balans. Op latere leeftijd zijn de gevolgen soms nog merkbaar: te vroeg geboren kinderen hebben meer moeite om vrienden te maken, een baan te vinden of een zelfstandig leven te leiden.

Bij IBAIP laat een gespecialiseerde kinderfysiotherapeut de ouders zien welke strategieën hun kind gebruikt om zijn omgeving te onderzoeken en hoe ze hun kind hierbij kunnen helpen. Prematuren maken soms bijvoorbeeld ongecontroleerde bewegingen die belemmerend werken als het kind z’n aandacht bijvoorbeeld wil richten op het gezicht van de moeder. Een ouder leert het kind zo te ondersteunen dat het geen last meer heeft van die bewegingen. (AMC/FB)

> Tweede editie 'Broodje Kennis' (Spui25) verzorgd door Mariette Wolf
> Wolf promoveerde aan de UvA op een proefschrift over de geschiedenis van De Telegraaf

Vorige week kon je tijdens de lunch luisteren naar een lezing van professor Sander Bais. De professor in de theoretische fysica deed in twintig minuten uit de doeken hoe uit chaos regelmaat en orde kan ontstaan. Deze week was Mariëtte Wolf aan de beurt met een lezing over haar boek Het geheim van De Telegraaf, waarop ze vorig jaar aan de UvA promoveerde.

‘Sinds de oprichting in 1893 heeft de Telegraaf heel goed beseft dat lezers snakken naar het privéleven van hun bekende tijdgenoten’, aldus Mariëtte Wolf. De grootste krant van Nederland doorbrak daarmee veel taboes van de journalistieke wereld. De Telegraaf ging altijd op een ‘omstreden nieuwsjacht’ en kon met de provocerende en emotionele stijl rekenen op veel kritiek van concurrerende dagbladen. De journalisten van de Telegraaf kregen van hun collega’s al snel het predicaat ‘de roofridders van de pers’ opgelegd.

Het vermogen om ad hoc politieke standpunten in te nemen is volgens Wolf een van de sterkere punten van de Telegraaf. Wolf: ‘Vergeleken met haar concurrenten is de krant daarom heel flexibel.’ De berichtgeving van de Telegraaf heeft zich sinds het begin gericht op misdaad, sport, entertainment en financiën. ‘Maar altijd met een flinke dosis human interst’, aldus Wolf.

Wie denkt dat de Telegraaf op dezelfde lijn staat als de PVV heeft volgens Wolf de krant niet goed gelezen. Wolf: ‘Hoewel de uitgangspunten altijd hetzelfde zijn gebleven, heeft de Telegraaf door de jaren heen een flinke politieke ommezwaai gemaakt. De redactie bestond aan het begin uit anarchisten, wereldverbeteraars en socialisten uit een intellectueel milieu zoals Herman Heijermans. Toen was de krant bedoeld voor de hoofdstedelijke elite. Nu heeft de Telegraaf zich ontwikkeld in een krant die vooral hardwerkend Nederland, de zogenaamd zwijgende meerderheid, aanspreekt. De Telegraaf heeft altijd uitgesproken politieke standpunten gehad, maar nooit haar nadruk op onafhankelijkheid verloren. De grondwet en het koningshuis staan voorop.’  (MvK)

>Trauma na 09/11 en egocentrische politici oorzaak van voortdurend debat over multiculturele samenleving.
>Jean Tillie: ‘Politici willen maar een ding: macht. Ze zijn alleen met zichzelf bezig.’

‘Hoe komt het dat het debat over de multiculturele samenleving in Nederland maar niet tot rust lijkt te komen?' Op die vraag probeerde Jean Tillie, politicoloog en bijzonder hoogleraar electorale politiek, gisteren antwoord te geven in de lezingenreeks ‘de Stelling van...’ in Spui25. Dezelfde vraag besprak hij in 2008 ook in zijn boek Gedeeld land, het multiculturele ongemak van Nederland.

In zijn antwoord wees Tillie op twee mogelijke oorzaken: een nationaal trauma na de aanslagen van 09/11 en egocentrische politici. Tillie: ‘Mijn theorie is dat Nederlanders zich na de aanslagen van 11 september 2001 in één klap realiseerden dat zij in een multiculturele samenleving woonden. Dat was een traumatische ervaring waar we nu nog steeds last van hebben.’

>Proefschrift over prins Bernhard werpt nieuw licht op zijn verleden.
>Bernhard was een kind van zijn tijd en zoals iedereen uit zijn milieu ook lid van de NSDAP.

Prins Bernhard van Lippe Biesterfeld, prins-gemaal van koningin Juliana en vader van Beatrix, was wel degelijk lid van de NSDAP. Ook stond zijn vader niet onverzettelijk tegenover het opkomende nationaalsocialisme, was Bernhard niet de held die hij had willen zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog en initieerde Bernhard zijn ontmoeting met Juliana zelf. Annejet van der Zijl, schrijfster van onder meer bestsellers Sonny Boy en Anna, de biografie van Annie M.G. Schmidt, promoveerde donderdag 4 maart op een proefschrift over Bernhard (1911-2004), zijn jeugdjaren en zijn levensloop tot 1945.

Bernhard was een typisch product van zijn tijd. Hij behoort tot een 'verloren generatie' die opgroeide op de puinhopen van de Weimarrepubliek. Dat is de strekking van de biografie die vanaf dinsdag 9 maart officieel in de winkels ligt. Van der Zijl maakt de inhoud van haar boek pas openbaar tijdens een persconferentie op Paleis Soestdijk op maandag 8 maart.

Aan Folia vertelde Annejet van der Zijl dat ze niet houdt van de sfeer van ophef en sensatie die om de prins hangt en vreest dat haar boek wordt overschaduwd door de onthullingen die het bevat. Deze geheimzinnigheid maakt de speculaties over de inhoud van het proefschrift er niet minder op. Zelfs zonder het boek te hebben gelezen, stortten journalisten zich in grote getale op de promotiebijeenkomst van Annejet van der Zijl op 4 maart. Het resulteerde in krantenkoppen als ‘Prins meldt het op zijn studentenkaart’ - Bernhard wás lid NSDAP (AD); Bernhard zat levenslang gevangen in Duitse jeugd (Volkskrant) en ‘Prins Bernhard beschadigde monarchie’ (Reformatorisch Dagblad).

Wat is er nu echt nieuw aan dit promotieonderzoek van Van der Zijl? Woensdag een uitgebreid interview met Annejet van der Zijl in de papieren Folia, maar hier alvast de feiten op een rijtje:

1. Bernhard was wél lid van de NSDAP. Een studentenkaart van de Deutsche Studentenschaft, ondertekend door Bernhard zelf, bewijst dat. Hierop is te zien dat Bernhard zich op 27 april 1933 aanmeldde als lid van de NSDAP. De studentenvereniging had al sinds 1931 een nationaalsocialistische signatuur, na de oorlog werd de vereniging ook verboden. Bernhard heeft tot zijn dood in 2004 volgehouden nooit lid te zijn geweest. Wel zei hij ooit aspirant-lid te zijn geweest van zowel de SA als de SS, paramilitaire afdelingen van de NSDAP, omdat hij geen andere keuze zou hebben. Een lidmaatschap zou volgens hem noodzakelijk zijn geweest, omdat het toegang gaf tot het bijwonen van colleges en het doen van examens aan de universiteit. Van der Zijl bezocht de universiteit en kwam erachter dat het examen waar Bernhard op doelde niet bestond in die tijd.

2. De ontmoeting tussen Bernhard en Juliana werd geïnitieerd door Bernhard zelf en niet, zoals hij zelf lang heeft gesuggereerd, door de Nederlandse ambassadeur in Frankrijk. Van der Zijl schrijft: ‘De werkelijke toedracht van de ontmoeting, zoals die blijkt uit de familiearchieven te Detmold, is een stuk prozaïscher dan alle Hollywood-scenario’s die er later op losgelaten werden.’ Juliana was niet bijzonder mooi en de reputatie van haar moeder koningin Wilhelmina (dominant, puriteins en niet erg geliefd bij haar eigen volk) hielp hJuliana's positie op de internationale huwelijksmarkt ook niet. Ook stond het Nederlandse koningshuis in die tijd bekend als het ‘stijfste, spartaanse en meest stoffige van Europa, waar naar verluidt de sjoelbak als hoogtepunt van frivoliteit werd beschouwd.’ Bernhard volgde Juliana en haar familie naar de Olympische Winterspelen die in 1936 in het Duitse Garmisch-Partenkirchen plaatsvonden, waar hij haar het hof maakte.

3. Volgens de schrijfster heeft prins Bernhard de monarchie grote schade toegebracht. Het was niet uit liefde voor Juliana dat Bernhard met haar trouwde, maar uit liefde voor zijn moeder Armgard. Dat zei Van der Zijl tijdens haar promotie in de aula van de Universiteit van Amsterdam. Bernhards vader was in 1934 overleden en had praktisch niets achter gelaten. Grote financiële problemen vormden een extra reden voor Bernhard om te trouwen met een goede partij waarmee zowel zijn (en zijn moeders) financiële toekomst was verzekerd, als een goede naam. Aan het eind van haar boek schrijft ze: ‘Dat Bernhard vanuit het standpunt van de monarchie bezien desondanks toch als mislukking in de boeken moet worden bijgeschreven, komt dan ook niet door de vele vrijheden die hij zich veroorloofde of de nonchalance waarmee hij dat deed, maar omdat hij zo onverstandig was om in zijn eigen mythe te gaan geloven en niet de verleiding kon weerstaan om die mythe, als een soort spindoctor, te blijven controleren.’ Met deze conclusie gaat zij regelrecht in tegen de conclusie van Cees Fasseur, historicus en tevens lid van Van der Zijls promotiecommissie. Fasseur kreeg als eerste en enige toegang tot de familiearchieven van het koningshuis. In zijn boek Bernhard en Juliana, portret van een huwelijk komt naar voren dat Bernhard de monarchie juist redde doordat hij de invloed van gebedsgenezeres Greet Hofmans op zijn vrouw via de media naar buiten bracht

4. Zo heldhaftig als Bernhard zichzelf in de geschiedenis heeft geschreven, zo weinig verrichtte hij feitelijk tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zeker in de eerste jaren van de oorlog had Bernhard weinig omhanden. De vele lofuitingen en eerbewijzen die Bernhard werden toegekend, zijn volgens Van der Zijl dan ook niet noodzakelijkerwijs gebaseerd pp buitengewone prestaties. Ook zet zij vraagtekens bij de vaardigheden als piloot die de prins zou bezitten. Van der Zijl: ‘In feite lijkt Bernhard met zijn activiteiten [tijdens de Tweede Wereldoorlog, red.] vooral in de voetsporen getreden te zijn van de Kriegsbummler, zoals de Duitse historicus Machtan de Duitse aristocraten betitelde die tijdens de Eerste Wereldoorlog zo graag bezoeken brachten aan het front en elkaar daarvoor voortdurend decoreerden.’

5. Bernhard was geen prins vanaf zijn geboorte. Pas toen hij vierenhalf jaar oud was, kreeg hij zijn prinselijke titel toegekend. Van der Zijl laat zien dat Bernhard opgroeide in een feodaal milieu in een tijd dat de adel in Duitsland op zijn retour was. De hevige troonstrijd die zijn grootvader voerde om het vorstendom Lippe, maakte Bernhards vader de tweede opvolger in lijn. Dat zijn vader vervolgens trouwde uit liefde met Armgard von Cramm, een meisje zonder adellijk titel, werd niet erg gewaardeerd. ‘En nu haalde zijn naïeve, door liefde verblinde broer de naam van de familie door het slijk op een manier die nauwelijks eerlozer had kunnen zijn. Het verleiden van de vrouw van een medeofficier druiste immers in tegen alle militaire erecodes in keizerlijk Duitsland.’ Pas in 1916, toen de banden tussen de familie van Lippe-Biesterfeld en keizer Wilhelm waren aangehaald na bewezen diensten in de Eerste Wereldoorlog, kregen Armgard, Bernhard en zijn jongere broertje Aschwin de prinselijke titel toegekend. (FB)

^{Marco te Brömmelstroet, vijftienduizendste UvA-promovendus}.

>Deze week vindt aan de UvA de vijftienduizendste promotie plaats sinds de UvA het promotierecht verwierf.
>‘Het relativeert mijn eigen promotie. Kennelijk zijn mij al 14.999 promovendi voor gegaan.’

Op dinsdag 9 maart vindt de vijftienduizendste promotie aan de UvA plaats. Planoloog Marco te Brömmelstroet zal tot doctor promoveren bij hoogleraar Luca Bertolini van de afdeling Ruimtelijke wetenschappen. Op 12 juli 1878 vond de eerste promotie aan de UvA plaats. Toen promoveerde Diederik Johannes Korteweg – een van de opstellers van de ‘Korteweg-de Vriesvergelijking’ – tot doctor in de wis- en natuurkunde bij hoogleraar Johannes van der Waals. De Korteweg-de Vriesvergelijking is een specifieke wiskundige berekening.

>Amsterdamse instellingen voor hoger onderwijs formuleren visie op studentenhuisvesting 2010-2014.
>Steeds meer studenten eisen ‘gegarandeerde beschikbaarheid van huisvesting’ voordat ze besluiten naar Amsterdam te komen.

Succes komt niet vanzelf, schrijven de opstellers van het rapport ‘Studeren in de Topstad’ dat op 12 maart zal worden gepresenteerd. Als Amsterdam als topstad wil blijven concurreren met andere wereldsteden is het volgens de opstellers ‘cruciaal om nationaal en internationaal talent aan te kunnen blijven trekken’. Maar de inhoudelijke kwaliteit van opleidingen kan nog zo goed zijn, studenten blijven weg als ze geen fatsoenlijk dak boven hun hoofd hebben.

Van het totaal aantal eenheden dat erbij zal komen is een derde nodig voor de huisvesting van buitenlandse studenten die steeds vaker ‘huisvestingsgaranties eisen’ voordat ze naar Amsterdam afreizen.

VU en UvA hebben samen ongeveer 45.000 voltijdstudenten, daarvan een kleine drieduizend uit het buitenland. Als het HBO erbij wordt opgeteld gaat het om 87.000 studenten in heel Amsterdam. De opstellers van het rapport verwachten dat dit aantal in 2014 is gestegen tot110.000: 23.000 extra studenten dus tegenover 9.900 extra wooneenheden. Het lijkt te weinig, maar de plannenmakers zeggen dat een getal van negenduizend ‘in de buurt komt van de geschatte behoefte’. Dit heeft vooral te maken met het feit dat met name hbo-ers vaak thuis blijven wonen. (DW)

^{Jan Paternotte} 

> Jan Paternotte verkozen tot beste raadslid van Nederland op het Festival van de Lokale Democratie
> Het duoraadslid voor D66 verslaat Mohammed Mohandis (PvdA) in een knock-outsysteem

Het scheelde vier decibel op de applausmeter, maar Jan Paternotte is dinsdag 2 maart verkozen tot het beste raadslid van Nederland op het Festival van de Lokale Democratie in de Melkweg. Paternotte, masterstudent Internationaal en Europees Recht aan de UvA, is sinds 2006 duolid voor D66 in de gemeenteraad van Amsterdam en was tevens campagneleider voor D66 van de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen.

Paternotte won in een knock-outsysteem waarin de achttien deelnemers per twee over een bepaalde stelling moesten debatteren. De D66’er trof onder andere de VVD en kwam uiteindelijk in de finale te staan tegenover het populaire PvdA-raadslid van Gouda Mohammed Mohandis. ‘Mohandis had een hele bus met PvdA’ers meegenomen en zelfs Lodewijk Asscher kwam hem nog toejuichen. Ik schatte mijn kans dus klein in,’ aldus Paternotte. De twee heren debatteerden in de finale over de stelling 'de overheid moet weer een opvoedkundige functie krijgen'. Paternotte: ‘Het publiek waardeerde mijn nadruk op de rol van onderwijs die daarin zou moeten spelen. Een debat over normen en waarden is zinloos als jonge kinderen niet met fatsoenlijk onderwijs opgroeien.’

D66 heeft de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen vijf zetels winst geboekt en ging van twee naar zeven zetels. De partij is populair onder studenten. ‘Vroeger was D66 een vrij ongangbare partij onder studenten. Die plotselinge omslag komt denk ik omdat wij streven naar een progressief, vrij en hoogopgeleid Amsterdam. Dat spreekt veel mensen, maar vooral studenten, erg aan. De PvdA was onder studenten populair, maar heeft tezamen met het kabinet die populariteit toch verloren. Zeker in Amsterdam is het kabinet niet populair geweest. De stad Amsterdam heeft de afgelopen jaren afstand genomen van veel beslissingen van het kabinet.’

De PvdA en GroenLinks verloren op de verkiezingen van 3 maart de meerderheid in de gemeenteraad en kunnen dus samen geen coalitie meer vormen voor het College van B&W.  Een buitenkansje voor D66? Paternotte: ‘Onze positie is nu erg sterk. Wij doen nergens aan mee als er geen goede afspraken gemaakt worden. Er zullen dus eerst flinke gespreken gevoerd moeten worden.’ (MvK)

>Zowel landelijke studentenplatforms als de studentenraad AMC zien praktische bezwaren in loslaten numerus fixus.
>‘Om coschappen te lopen moet je nu al zes maanden wachten, met een beetje pech zelfs negen.’
 
De numerus fixus voor geneeskundeopleidingen moet over vijf jaar niet worden losgelaten, menen zowel landelijke studentenplatforms als de Facultaire Studenten Raad (FSr) van het AMC. Het voorstel van de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) om het aantal instromende geneeskundestudenten eerst per jaar te verhogen van 2850 naar 3100 om de numerus fixus vervolgens los te laten, stuit vooral op praktische bezwaren. Het KNMG Studentenplatform, het Landelijk Overleg Co-Assistenten (LOCA) en het Landelijk Medisch Studenten Overleg menen dat de toename ten koste gaat van de kwaliteit van het onderwijs.

‘Er zijn al onvoldoende faciliteiten voor het huidige aantal studenten,’ zegt Remco Molenaar, voorzitter van de FSr AMC. Hij doelt op collegezalen, studieplekken en de medische bibliotheek. ‘Maar vooral ook plekken voor coassistenten. Daarvan zijn er nu al te weinig, laat staan als er nog veel meer studenten bijkomen.’

Op dit moment bedraagt de wachttijd om coschappen te lopen zes maanden. ‘Als je geluk hebt,’  voegt Molenaar daaraan toe. ‘Pech bij de loting voor een plek als coassistent kan een wachttijd van zelfs negen maanden betekenen.’ Veel studenten schrijven zich nu voor een paar maanden uit om zo hun studiefinanciering te sparen. Landelijk maakten 139 studenten hier in de afgelopen twee jaar gebruik van.

De FSr diende een voorstel in bij het CvB om geneeskundestudenten in de wachttijd gratis te laten studeren aan andere faculteiten om zich te kunnen verbreden, maar dat werd direct afgewezen. Molenaar: ‘Het CvB heeft ons laten weten dat dat juridisch niet mogelijk is, een makkelijk argument om zich ervan af te maken. (FB)

^{Foto Peter Hilz} 

>IMES onderzocht stemgedrag allochtonen bij het verlaten stembureau.
>Met name PvdA, GroenLinks en D66 zijn populair onder allochtonen.

Het stemgedrag van allochtone kiezers in Amsterdam is veranderd. De PvdA heeft veel stemmen verloren; D66 en GroenLinks hebben aanzienlijk gewonnen. Het opkomstpercentage is wel bijna gelijk gebleven.
Dit blijkt uit de voorlopige resultaten van een onderzoek van het Instituut voor Migratie en Etnische Studies (IMES) en de Dienst Onderzoek en Statistiek (O+S) van de Gemeente Amsterdam naar het stemgedrag van kiezers tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 3 maart 2010.

De onderzoekers, geholpen door 27 enquêteurs, vroegen allochtone stemmers bij het verlaten van het stembureau wat zij hebben gestemd. De resultaten zijn gebaseerd op voorlopige tellingen. Het complete rapport wordt over een maand verwacht, waarin ook wordt ingegaan op redenen voor de partijkeuze en het stemmen op etnische kandidaten. Voor het IMES werd het onderzoek uitgevoerd door Jean Tillie,  Anja van Heelsum en Teri van der Heijden.

De opkomst van Turken, Marokkanen en Surinamers/Antillianen in Amsterdam is niet sterk veranderd ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezingen, respectievelijk van 51 naar 46 procent onder Turken, van 37 naar 39 procent onder Marokkanen en bleef op 26 procent onder Surinamers/Antillianen.

De partijkeuze van allochtonen in Amsterdam was bij de vorige gemeenteraadsverkiezingen sterker op de PvdA gericht dan nu. Zo kreeg de PvdA destijds 87 procent van de Turkse stemmen, nu 59 procent; 77 procent van de Marokkaanse stemmen, nu 74 procent en 79 procent van de Surinaams/Antilliaanse stemmen, nu 53 procent.

Er is een aanzienlijke toename te zien in de stemmen op GroenLinks en D66 en in minder mate de SP. In 2010 stemt 15 procent van de Turken op GroenLinks (4 procent in 2006), Marokkanen 9 procent (12 procent in 2006) en Surinamers/Antillianen 18 procent (5 procent in 2006).

Voor D66 geldt dat het aantal Turkse kiezers van 1 naar 14 procent gaat, Marokkaanse kiezers van 1 naar 10 procent en Surinaamse/Antilliaanse kiezers van 0 naar 10 procent. De SP laat een toename zien onder het aantal Turkse Amsterdamse kiezers (van 5 naar 10 procent).

Minder populair zijn VVD, CDA en TON. De VVD trekt slechts 5 procent van de stemmen onder Surinamers/Antillianen. Het CDA heeft maximaal 1 procent. Er zijn bijna geen allochtonen in Amsterdam te vinden die op TON stemmen.

Er stonden bij de gemeenteraadsverkiezingen maar weinig allochtone kandidaten op de kieslijst. Op basis daarvan is dan ook te verwachten dat het aantal allochtonen in de gemeenteraad daalt van tien naar vier. Hiermee zal het aantal allochtonen in de raad niet meer representatief zijn voor het aantal allochtonen dat in de hoofdstad woont.

Ook in Almere is onderzoek gedaan naar stemgedrag van allochtone kiezers. In Almere bleek het percentage allochtone kiezers dat op de PvdA heeft gestemd tussen de 50 en de 56 procent te liggen. GroenLinks en D66 waren vooral populair onder Marokkanen (14 procent en 21 procent), de SP onder Turken en Surinamers/Antillianen (8 procent). Alleen onder Surinamers/Antillianen werd op de CDA (3 procent) VVD (5 procent) en op de PVV (2 procent) gestemd. (UvA/FB)

> PvdA en SP verliezen zetels.
> Opvallende populariteit D66 onder studenten

Als je geen zin had om gisteravond bij Geert Wilders in het Get Down café in Almere aan te schuiven, kon je voor de verkiezingsuitslag in de muziekzaal van Crea terecht. D66 sprong van twee naar zeven zetels. GroenLinks en de VVD blijven op hetzelfde zetelaantal hangen. De SP verliest en ook de PvdA moet zetels inleveren. Toch viel het voor de laatste naar eigen zeggen best mee. Er waren winnaars en verliezers, maar het is duidelijk dat Amsterdam haar sociale karakter behoudt. 

De popcorngeur komt je bij binnenkomst direct tegemoet. In de vrij lege zaal staan voornamelijk politicologiestudenten die allemaal naar het grote scherm staren. Er klinkt gejuich bij 12 zetels winst in de peiling van de landelijke verkiezingen voor D66. Gejuich voor stemmers die uit protest hoofddoekjes dragen. Gejuich voor het initiatief in Den Haag om ’s nachts te kunnen stemmen. ‘De beste beslissingen maak je na vijftien bier,’ zegt een toeschouwer over zijn enthousiasme.

Vier potentiële gemeenteraadsleden van de VVD, D66, GroenLinks en de PvdA (had die niet een biertje te veel op?) nemen plaats op een hoge barkruk en lichten de ontwikkelingen toe. ‘Het zou niet raar zijn als de SP’ers nu aan het huilen zijn’, stelt Sebastiaan Capel van D66 in een reactie op het mogelijke zetelverlies van de partij. Later schuift Peter Kwint van de SP aan. Volgens de peilingen zal hij, nummer vier op de lijst, net buiten de boot vallen. ‘We staan er inderdaad niet zo florissant voor.’

Sarah, student politicologie heeft GroenLinks gestemd. Hoewel van huis uit D66’er, vond ze de partij in Amsterdam ‘visieloos’. Ze twijfelde tussen de VVD en GroenLinks en is uiteindelijk voor de laatste gegaan omdat de partij in haar ogen staat voor vooruitdenken, intelligentie en daadkracht. De PVV had volgens haar weinig kans gemaakt in Amsterdam. ‘De SP, net als de PVV een behoorlijk populistische partij, heeft ook veel verloren. Amsterdam is er misschien niet zo gevoelig voor en bewijst na deze verkiezingen een hele sociale stad te zijn. In die zin verbaast de zetel voor Trots Op Nederland mij wel.’

Een rondgang langs de aanwezigen in de zaal doet concluderen dat het publiek geen afspiegeling is van de uiteindelijke zetelverdeling. Vooral GroenLinks en D66 doen het onder deze studenten goed. De PvdA is met een groepje van ongeveer drie man wel aanwezig, maar komt in de muziekzaal zeker niet op vijftien zetels. Men gaat voor GroenLinks omdat ze ‘duurzaam’, ‘tegen het kraakverbod’ of ‘progressief’ zijn. D66 is opvallend populair. De partij gaat na deze verkiezingen van twee naar zeven zetels en is vanavond zeker voor een goede twintig procent vertegenwoordigd.

Is stemmen voor D66 onder de studenten een hype? ‘Jazeker,’ zegt Chaniz stellig. Ze denkt even na voor ze verder gaat, want ook zij heeft D66 gestemd. ‘Maar de partij heeft zich heel erg ontwikkeld en weet zich goed te verkopen op punten die er voor de student toe doen.’

Tijd voor een deskundig geluid. Catherine de Vries, politicoloog en docent aan de UvA is verbaasd over de zwakke daling van de PvdA. Zij had verwacht dat de partij meer zetels zou verliezen. Ook zij geeft de PVV weinig kans in Amsterdam. ‘Deze stad is een sociaal, progressief bolwerk. Bij deelname zal de PVV hooguit wat zetels afsnoepen van de VVD.’ De steun aan de lokale partijen had ze hoger ingeschat. ‘Het blijkt maar weer dat de stad Amsterdam wel kritisch is op het College, maar het niet afstraft in deze verkiezingen. Bovendien laat deze uitslag zien dat de onvrede over de Noord-Zuidlijn als politiek onderwerp niet erg meespeelt.’

Inmiddels is het al weer bijna middernacht. Het is duidelijk: voor de studenten zijn D66 en GroenLinks de grote winnaars in Amsterdam. De PvdA’ers in de zaal die aan het begin van de avond nog hard stonden te juichen zijn er vandoor en de SP stemmers lieten zich, op een enkeling na, helemaal niet zien. De avond is uiteindelijk een goede afspiegeling van de verkiezingen in Amsterdam: D66 is populair en de opkomst is niet al te hoog. Negen juni mag Nederland weer naar de stembus en opent Crea weer haar deuren. (MvK)

^{Arnoud Boot en Sylvester Eijffinger in debat. Foto: Jeroen Pool.}

>Economen Arnoud Boot en Sylvester Eijffinger bespraken bij Room for Discussion de val van het kabinet en gaven openbaar advies voor toekomstig economisch beleid.

‘Er moeten keuzes gemaakt worden op economisch gebied. In het regeerakkoord van het voormalige kabinet stond vooral waar niets mee gedaan zou worden,’ aldus Arnoud Boot (hoogleraar financiële markten aan de UvA) tijdens Room for Discussion op woensdag 3 maart.

In het economisch beleid van het toekomstige kabinet zijn volgens Sylvester Eijffinger (hoogleraar Europese financiële economie aan de Universiteit van Tilburg) en Boot investeringen in innovatie, het verminderen van subsidies voor grote bedrijven en het aanpakken van de hypotheekrente en het huurbeleid van belang.

De heren benadrukken ook het belang van economisch advies van wetenschappers via de media en waarde van het omzetten van ideeën in beleid.

^{Carlos Zorita Diaz/foto Wouter Rijsman} 

>Zorita’s sound is stoer, woest en melancholisch.
>Op twaalf maart treedt de band op in de finale in de Melkweg.

De Amsterdamse band Zorita is een van de acht groepen die meedingt naar een kans het nieuwe Amsterdamse havenlied te schrijven. Vijf van de acht muzikanten van Zorita studeren aan de UvA.

De wedstrijd is uitgeschreven door de Gemeente Amsterdam in samenwerking met Sail 2010. Meer dan tweehonderd bands, singer-songwriters en koren hebben een lied gemaakt. Doel was ‘het havengevoel’ zo goed mogelijk over te brengen.

‘Ik vond het best een aparte en aantrekkelijke wedstrijd voor muzikanten,' aldus Carlos Zorita Diaz (bachelor sociologie, zie foto). 'Meestal zijn competities voor bands opgezet zonder een echt doel. Je speelt je eigen nummers net als elk ander bandje en je wint een waardebon of studiotijd. Bij deze wedstrijd zijn de doelen heel gericht: het schrijven van een havenlied voor Amsterdam. Het gebeurt niet elke dag dat je de kans krijgt om aan zoiets speciaals mee te doen.'

Zorita onderscheidt zich van andere moderne bands doordat de sound wordt gekarakteriseerd door volksinstrumenten zoals accordeon, viool en trompet. Deze instrumenten hoor je ook terug op Lost at sea, de winnende compositie van de band. Zorita Diaz: ‘Bij het schrijven van het nummer wilde ik zoveel mogelijk clichés vermijden en toch een herkenbaar havengevoel uitdragen. Het is een uptempo nummer; een beetje stoer, woest maar ook melancholisch.’ Naar eigen zeggen handelt Lost at sea over een zeeman die steeds op zoek is naar nieuwe avonturen en contacten waarbij hij niet zelden van het rechte pad afdwaalt.

Zorita is een van de acht bands die op 12 maart tijdens de finale in de Melkweg mag aantreden. In hoeverre maakt de groep kans te winnen? Zorita Diaz: 'Van de acht finalisten zijn wij een beetje de underdog. Lost at sea is de enige anderstalige inzending, het enige uptemponummer, en Zorita is de jongste band onder de finalisten. Het zijn allemaal factoren die zowel in ons voordeel als ons nadeel zouden kunnen spelen. Natuurlijk vind ik dat wij zouden moeten winnen, maar dat is heel moeilijk in te schatten.’ (JJ)

^{Beeld: Niña Weijers}

> Elke dinsdag lezingen tijdens de lunch van maximaal twintig minuten.
> Professor theoretische fysica Sander Bais bijt het spits af.

Onder het genot van een zelfgesmeerde boterham kan je tegenwoordig elke dinsdagmiddag in SPUI25 tijdens de lunch luisteren naar een gepassioneerde lezing van mensen uit de academische wereld.

Broodje Kennis, georganiseerd door het academisch -cultureel centrum SPUI25, biedt op de dinsdagen in de maanden maart, april en mei in ongeveer twintig minuten een ‘voedzame lunch voor de geest’.

Professor theoretische fysica Sander Bais beet dinsdag 2 maart het spits af met een lezing over chaos en orde. ‘Ik ga in een academisch kwartiertje een ongekend ingewikkeld onderwerp uitleggen’.

Hoe ontstaan systemen uit wanorde? Deze vraag legt professor Bais dinsdagmiddag aan het publiek voor. Als voorbeeld gebruikt Bais een inktdruppel in een bassin met water. De inktdruppel verspreidt zich via complexe patroneren, maar komt uiteindelijk in gelijk verdeelde toestand terecht. De druk, temperatuur en het volume van het bassin blijft hetzelfde. Wat zorgt er dan voor dat de druppel in chaotische patronen uiteen valt en zich uiteindelijk op een systematische manier weer ordent? Achter deze ontwikkelingen zit het begrip ‘entropie’. Bais: ‘Entropie is een maat van complexiteit en wanorde.’

Systemen neigen, aldus Bais, naar maximale toename van wanorde. ‘Tienerkamer of een Oosterse Markt: chaos ligt in het verschiet’, is zijn uiteindelijke conclusie. Met dit soort begrijpelijke voorbeelden en zinnen zorgt de bevlogen Bais ervoor dat het publiek zijn uitleg tot op zekere hoogte begrijpt. In de woorden van Bais zijn logaritmen inderdaad niet zo moeilijk en herinnert iedereen zich weer hoe en waaruit DNA is opgebouwd. De volgende lezing is 9 maart. Mariëtte Wolf zal dan haar proefschrift ‘Het Geheim van De Telegraaf’ aan het kauwende publiek voorleggen. (MvK)

>Het vakgebied visuele antropologie wordt nieuw leven ingeblazen aan de UvA.
>‘We leven in een mediademocratie waarin het bestuderen en kritisch bekijken van beelden steeds belangrijker wordt.'

‘Het zou heel mooi zijn als er aan de UvA een bijzondere leerstoel visuele antropologie zou komen. Dan zouden we pas écht power kunnen ontwikkelen.’

Dit zegt John Kleinen van de afdeling sociologie en antropologie. In de jaren tachtig leek aan de UvA een afdeling visuele antropologie te ontstaan. Kleinen hield zich nadrukkelijk bezig met fotografie en Aziatische film.

Op 19 maart begint een praktijkcursus videotraining Visuele antropologie voor maximaal vijftien studenten.

>Persvoorlichting stelt nota op ‘om wetenschappers te helpen’ bij hun contacten met de media.
>Via deskundigenbank kunnen de media via de afdeling Persvoorlichting in contact treden met specifieke wetenschappers.

De afdeling Persvoorlichting heeft een mail gestuurd aan alle wetenschappers van de UvA met het verzoek mee te werken aan de zogenoemde Deskundigenbank een database waarmee vragen van journalisten ‘op een efficiënte manier’ beantwoord kunnen worden. De afdeling heeft bovendien de nota Ben ik in beeld? Wetenschappers in omgang met media opgesteld om wetenschappers ‘te helpen bij hun contacten met media’.

>Voor het tweede achtereenvolgende jaar voerde UvA een enquête uit onder eigen personeel.
>Van de ondervraagde UvA-medewerkers zegt één op de negen slachtoffer te zijn van agressie en intimidatie op de werkvloer.

Voor het tweede achtereenvolgende jaar heeft de UvA de afgelopen maanden onder haar medewerkers gepeild hoe die denken over de UvA als werkgever. Aan de zogenoemde ‘Medewerkersmonitor 2009’ konden alle 5.245 medewerkers meedoen. Van hen vulde 43 procent een bruikbare enquête in. Over 2008 was dat percentage 55 procent.
De ene afdeling komt er beter vanaf dan de ander, maar grosso modo krijgt de UvA een 7,4 van haar medewerkers.