Een andere misvatting is volgens Leezenberg om staten in het Midden-Oosten te vergelijken met Westerse staten. 'De staat heeft er een totaal andere rol. Staten zijn niet de legitieme instituties zoals wij ze kennen. Er is eerder sprake van een predatory state, een roversstaat die publieke goederen aftapt in plaats van levert. Het zijn instrumenten van elites om de bevolking geld afhandig te maken.' IS is volgens hem nog een andere entiteit. 'Het is eerder een soort maffiaorganisatie, te vergelijken met de georganiseerde misdaad in Mexico. Daar worden dezelfde intimidatietechnieken gebruikt. De werkelijkheid is dat IS niet of nauwelijks gewelddadiger is dan het regime van Assad. Er is sprake van een zekere continuïteit met het verleden.'
Ieder alternatief is slechter
Dat de rijke Golfstaten weinig vluchtelingen opvangen is volgens Robert Woltering, universitair docent Arabische talen en culturen, goed te verklaren. 'Deze landen hebben een hele precaire balans tussen staatsburgers en buitenlandse werknemers, die een aantal jaar werken en dan weer vertrekken. In Qatar is bijvoorbeeld maar 20 procent van de bevolking daadwerkelijk staatsburger. Het opnemen van vluchtelingen zou deze balans doorbreken.'
Woltering bespreekt de drijfveren van de vluchtelingen om naar Europa te komen. 'Het enige dat mensen kunnen hopen is dat het straks afgelopen is met de burgeroorlog in Syrië. De situatie zoals die nu is, is dat geen enkele strijdende partij nog de hoop van de Arabische lente en de wens van een rechtsstaat vertegenwoordigt. Gaandeweg is duidelijk geworden: je kunt deze oorlog niet in een buurland uitzitten, alle alternatieven voor Syrië zijn slechter dan de situatie voor de burgeroorlog.'
Open grenzen
Woltering constateert een onhoudbaar 'vluchtelingenhosanna': mensen die met vlaggetjes en borden vluchtingen welkom heten en oude kleding en knuffels doneren. 'Deze collectieve uitbarsting van liefdadigheid zal niet bestendig blijken, maar van korte duur. Het is morele borstklopperij voor mensen om zich goed te laten voelen.'
Beate Roessler, hoogleraar wijsbegeerte, vindt dat Woltering te pessimistisch is. Volgens haar is het goed dat in ieder geval iets gedaan wordt door mensen, wat de achterliggende redenen daar ook voor zijn. Grenzen zijn vaak historische toevalligheden, zo stelt zij. 'Wij hebben het geluk dat we aan de goede kant van de grens geboren zijn. Het zou voor de hele wereldeconomie beter zijn als de grenzen open gaan. De financiële middelen zijn er wel, maar de politieke wil niet.'